Bims Nedir?

Bims taşı, teknik terminolojide “doğal hafif agrega”olarak nitelendirilmekte olup, “pomza taşı” olarak da adlandırılmaktadır. Yöresel adlandırmalar olarak da “Hışır taşı, küveki taşı, nasır taşı, topuk taşı, kisir” gibi isimlerle de anılmaktadır. Bims agregası, uluslararası birçok endüstriyel alanda uzun yallardan beri kullanıla gelmiş volkanik kökenli bir endüstriyel hammaddedir. Ancak, ülkemiz açısından değeri ve önemi son 10 yılda anlaşılmaya başlanmış ve başta inşaat sektörü olmak üzere diğer endüstriyel alanlarda da kullanılmaya bağlanılan bir hammadde konumuna gelmiştir. Bims taşı,endüstriyel kullanım açısından; boşluklu, süngerimsi, volkanik olaylar neticesinde oluşmuş, fiziksel ve kimyasal etkenlere karşı dayanıklı, zararsız,uzun ömürlü, ısı ve ses yalıtım özelliği sağlayan, yüksek sıcaklıklara dayanıklı,camsı bir yapıya sahip volkanik bir kayaçtır.

Pomza, bilindiği gibi endüstriyel bir hammadde olarak birçok sektörel alanda kullanılmaktadır. Bu kullanım,endüstriyel amacına göre ya ana hammadde olarak veya katkı malzemesi biçimindedir. Ponzanın dünyada ve ülkemizde en yaygın kullanım alanı inşaat sektörüdür. Bununla beraber dünyada pek çok endüstri alanının da temel hammadde kaynağı olmasına rağmen, ülkemizde tekstil sektörü haricindeki diğer endüstri alanlarında durum farklılık göstermektedir. Bu farklılık, ithal-işlenmiş ürün halinde farklı ticari markalar olarak kullanılması, daha pahalı alternatif ürünlerin kullanımı ve kullanım alanlarındaki endüstri dallarına hitap edecek işleme tesisleri ile ilgili yatırımların yok denecek kadar az olmasından kaynaklanmaktadır. Pompadan üretilen inşaat elemanları temelde hafiflikleri dolaysıyla prodüktiviteyi artırdıkları için dünya inşaat endüstrisinde yaygın olarak kullanılırlar. Pomzadan mamul yapı elemanlarının yüksek ısı ve ses izolasyon kabiliyetleri kullanımda tercih sebebi olmuştur. Almanya’da yapı elemanı pazarının %20’sine yakın bir kısmına pomzadan mamul yapı elemanlarının hâkim olduğu bilinmektedir. Hammaddenin sadece Neuwied’de bulunması gibi bir dezavantaja rağmen, hammaddesi pomza olan yapı elemanı üreticileri bu pazar payını daima koruyabilmişlerdir.

İnşaat sektöründe son yıllarda hafif yapı malzemelerine verilen önemin giderek artmasıyla birlikte, hammadde tüketiminde pomza taşının yapı malzemesi olarak kullanımı da giderek yaygınlaşmaktadır.Pomza, inşaat yapı malzemesi ürünlerinde istenilen özellikler olarak bilinen düşük birim hacim ağırlığı, yüksek ısı ve ses izolasyonu, iklimlendirme özelliği,kolay sıva tutması, mükemmel akustik özelliği, deprem yük ve davranışları karşısındaki elastikiyeti, yangına yüksek dayanımı ve alternatiflerine göre daha ekonomik oluşu gibi üstün özelliklerinden dolayı inşaat ve yapı endüstrisinde geniş bir kullanım alanı bulmaktadır. Ayrıca, inşaat sektöründe, tarihsel gelişim süreci içerisinde, yapılarda hafif beton karışımlarının kullanım gerekliliği çok eskilere kadar dayandığı da bilinen bir gerçektir. Daha önceleri dolu tuğla olarak kullanılan pomzanın değerlendirilmesi, 1920’li yıllardan sonra yaygınlaşmıştır. Bu yıllarda üretilen pomzadan mamul yapı elemanlarında bağlayıcı olarak kireç kullanılmıştır.Ancak kirecin priz süresinin çimentoya göre çok uzun olması ve sınırlı dayanım elde edilmesi, bağlayıcı olarak çimentoya yönelmeye sebep olmuş, çimento kullanımı ile üretilen ürünlerin priz ve depolama süreleri kısalmıştır. Pomzanın gelişen teknoloji beraberinde alternatif ürünlerin artmasına rağmen dünya inşaat sektörü pazarındaki payını koruyabilmesi başlıca şu nedenlere dayanmaktadır:

a. Dünyanın muhtelif ülkelerinde inşaat sektörüne hitap edebilecek yeterli toplam rezerve sahip olması (dünya toplam pomza rezervi yaklaşık 18 milyar m3),

b. Optimum hafiflikteki yapı elemanını mümkün olan en ekonomik biçimde elde edilebilmesi,

c. Özel kalıplarla üretim ihtisaslaşmasıyaparak ekonomiklik ve izolasyon avantajlarının birleştirebilmesi.

Pomzanın tuğla imali için madencilik faaliyetleri neticesinde üretimi, örneğin Almanya’da 1845’li yıllara dayanmaktadır.Başlangıçtaki imalatta hidrate kireç kullanımı, son 60 yıl içerisinde çimentove bazı özel bağlayıcılara yerini bırakmıştır. Bu sayede seri imalat ve komplike inşaat elemanları (hafif ve yüksek mukavemetli) üretimi mümkün olmuştur.Günümüzde ise pomza kullanımının ülkemizde kat ettiği yol, oldukça önemlidir.Yaklaşık dünya rezervlerinin %45’ine sahip olmamız ve her tür karakteristik yapıyasahip pomza oluşumlarına ulaşabilmemiz, ülkemizde pomzadan mamul bimsblok elemanlarınıngelişmesine imkân sağlamıştır. Bugün ulaşılan nokta, orta ve büyük ölçektebimsblok üretimi yapan tesis sayısı yaklaşık 80 civarındadır. Türkiye’nin her coğrafikbölgesinde bimsblok kullanımını görebilmek mümkündür. Bu gelişme, gerekülkemizde bimsblok üzerine yapılan ArGe çalışmaları ve gereksestandardizasyonun sağlanmasının doğal bir sonucu olarak görülmektedir. Bimsbloküretimi ve kullanımı üzerine yakın geçmişe kadar sınırlı sayıda olan milli standartlarımız,artık yerini Avrupa norm standartlarına bırakmaya başlamıştır. Avrupa norm standartlarınınülkemizde yürürlüğe girmesiyle birlikte, bimsblok elemanlarının çeşitliliği ve farklıtasarımlarda ürünlerin yapılabilmesine imkân tanımıştır. Bu da, bimsin değerinihammadde olarak artırmış, teknik kapasite ve birçok avantajları sebebiylegünümüz yapı endüstrisinin vazgeçilmez ana materyallerinden biri haline gelmiştir.

Ülkemizde bimsblok kullanımı, yukarıda değinilen bimsin üstün teknik özellikleri nedeniyle giderek yaygınlaşmaktadır. 2001-2002 yıllarında duvar malzemeleri arasındaki kullanım payı yaklaşık %2.1 civarında iken, bu oran 2003 yılında %3.2 değerine yükselmiştir. 2004 yılında yapılan yeni tesis yatırımları ve bimsblok kullanımına olan talebin artmasına paralel olarak, bu kullanım oranı %6.3 mertebelerine yükselmiş ve 2005 yılında da yaklaşık %12.8 seviyelerine ulaşmıştır. Bu da göstermektedir ki, bimsblok kullanımı inşaatendüstrisinde önemli bir pazar payına sahip olmaya başlamıştır. Ülkemizde yürürlüğegiren Avrupa Norm Standartları, bimsblok kullanımına ve ürün çeşitlemesine yenibir yön vermiş? ve üretici kuruluşlarımız yeni ürün çeşitlemeleri üzerinegerekli Ar-Ge çalışmalarını tamamlamışlardır. Bu yeni ürünlerin de sektörelolarak kullanıma geçmesiyle birlikte, bimsblok inşaat endüstrisinde önemli birkonuma gelecektir. Yapılan projeksiyon hesaplamalarına göre, 2010’lu yıllardabimsbloğun bu endüstri de yer alma oranı %30’lar civarına yükselecektir.

 

TS 825 STANDARDININ YANLIŞ YORUMLANMASINEDİR?

Halen yürürlükte olan TS 825 Binalarda IsıYalıtım Kuralları kitabında 5.3.3. maddesinin son zamanlarda yer alan yanlışyorumlamayla ilgili detayı şu şekildedir. TS 825 standardında bu maddeye bakıldığında“yalnız doğal bims kullanılarak ve kuvars kumu katılmaksızın yapılmış betonlar(TS 3234’e uygun) (TS 2823’e uygun yapı elemanları dahil)” ibaresi bulunmaktadır.TS 2823 zorunlu standart olması, Bakanlık tarafından da teyit edilmiştir. Yeni standardınyürürlüğe girmesi için bakanlık imzası gerekmektedir. Bazı derneklerin ticariamaçla yorum yaparak 0.25 m2’den büyük yapı elemanları iddiası TS 2823’ü eksikincelemesinden kaynaklanmaktadır.

Bu standart incelenirse görülecektir ki ana başlıkla şöyledir.

a) Duvar blokları (dolu bloklar, boşlukluduvar blokları, SW tipi özle yarılı duvar blokları),

b) Döşeme asmolenleri,

c) Plaka ve levhalar, olarak 3 ana başlıktaincelenmektedir.

Asmolen blokları değerlendirme bu ısı hesabı kapsamı dışında bırakılırsa, diğer başlıkları incelediğinde yapı elemanlarının 0.25 m2 ve üzeri büyük ebatlı yalıtım plakları ve levhalarla duvar blokları olduğu görülmektedir. Ancak yine ilgili standardın (TS 825) ek 5 sayfa 25-6 numaralıana başlıkta yapı plakları ve levhaları olarak son derece açık ve hiçbir yorumameydan vermeden ayrı bir sınıflama yazıldığını okuyoruz. Bu durumda ts 2823 zorunlu standarda uygun yapı elamanları kapsamındaki yapı plakları ve levhaların değerlendirme adresi, ts 825 ek 5-6 nolu başlıkta yer almaktadır. Bazıderneklerin internet sitesinde yayınladığı veya bildiri gibi dağıttığı yazılarsadece ticari amaçla yorumlanmalıdır.

Özetle ts 825-5 başlığında yazılan ts2823’e uygun yapı elemanları yazısına yalnızca 0,25 m2’den büyük yapı plaklarıve levhası sözcüğünü alıp yazmak hatalıdır. Bazı derneklerin bu konuyu net şekildebilmesine rağmen farklı yorumlaması anlaşılamamaktadır.

Bu nedenle, bimsblok elemanlarının ısıiletkenlik değerleri ts 825 Madde 5.3.3’de yer alan sayılarla değerlendirilir.Bu olay, son günlerde rakip sektörel kurum ve kuruluşlarca yanlış yorumlanmaktave ticari etik dyşı hareketlerle beyanlarda bulunulmaktadır. Saygın kuruluşlarımızdan olan TS kurumumuza konu ile ilgili baskı unsuru uygulanmaya çalışılmakta ve yıpratılmaya çalışılmaktadır.

 

Neden Bims?

Bimsbloklar, üstün ısı ve ses yalıtımı,yangına ve depreme dayanıklılık, mükemmel sıva tutuculuk özellikleriyle inşaat ve yapı sektöründe rağbet görüyor.


BİMS BLOKLARIN ÖZELLİKLERİ

1. Birim Hacim Ağırlık

TSE 2823’e göre; bims betondan mamül bimsblok yapı elemanları grubundan, boşluklu duvar blokları olarak 0.8-1.0kg/dm3’ lük asmolenlerde 0.8-1.0 kg7 dm3 ‘lük sınıflara dahildir.

2. Mukavemet De?erleri

Bimsbloklarda basınç mukavemet değerleri minimum 20 kgf/cm2, ortalama 25 kg/cm2 veya üzerinde bir de?erde olması gerekmektedir. Asmolenlerde kesme yükü de?er minimum 200 kgf/cm2 değerlerinde olması istenmektedir.

3.Rötr
Rötre, sulu bir ortamda veya yüksek rutubete maruz kalan malzemelerde meydanagelen hacimsel genle?me farklyly?ydyr. Su veya rutubet ortamynda hacimselgenle?meye u?rayan yapy bile?enleri rötre çatla?y yaparlar. Zamanla buçatlaklar birle?erek malzemenin dayanymyny azaltyr ve deformasyonu hyzlandyryr.Bimsblok synyfyndaki suni olarak üretilen benzer yapy elemanlaryna kar?y enönemli özelliklerden biri de rötre çatla?y yapmasydyr. Ponzanyn volkanik camsylifli minerolojik yapısı bimsbloka bu özelli?i sa?lar. Bimsmlok, 24 saat suiçerisinde bekletildikten sonra periyodik kurutma i?lemi sonucu boyutlaryndameydana gelen de?i?im miktary 0.005 mm’den daha küçüktür.

4. Sıva Tutma Özelliği

Bimsbloklaryn gözenekli yapısı, agregaba?layycylarynyn çimento olması ve ponzanyn do?al çimentonun hammaddesi(puzolan çimento) olması gibi özellikleri onun iyi syva tutucu eleman olmasınysa?lamaktadyr. Elemanlaryn yüzeyine uygulanan syva prizlendikten sonrabimsbloklarla kayna?my? ve bir bütünü meydana getirmektedir. Bu nedenle ponzaiçermeyen her gözenekli yapy elemany, bimsbloka özgün syva tutma özelli?inesahip de?ildir.

 

5.Isıya Karşı İzolasyon Değerleri

Bir malzemenin ısı iletkenlik de?eri veya yalytym de?eri malzemenin yapysalözellikleri ile yakyndan ilgilidir. Homojen da?ylmy?, çok küçük gözenekli biryapy malzemesinin ısı iletkenli?i, düzensiz da?ylmy?, büyük gözenekli birmalzemeye oranla daha küçüktür. Bimsblok ürünlerinden bazylarynyn ısı iletkenlikde?erleri 5.1’de verilmi?tir. Her yapy malzemesinin iç yapy özelliklerine görefarkly ısı iletkenlik katsayylary vardyr. Çe?itli özellikle ve kalynlyktamalzemelerin yan yana gelmesi ile olu?an ısı geçirimlik de?eri (?)’dyr. Türkiyeüç ayry iklim bölgesine ayrylmy?tyr. Bu bölgelerde dy? duvarda olması gerekenen az ısı geçirgenlikleri ve kullanylmasy uygun bimsblok kalynlyklary a?a?ydakiçizelgede verilmi?tir.

6.Nemlenme ve Buhar Difüzyonu

Günümüzde in?aat endüstrisine izolasyonnitelikli muhtelif yapy elemanlary girmi?tir. Bunlardan ço?u ideal ?artlardayüksek izolasyon özelli?i gösterir. Ama do?al ko?ullarda bu özelliklerintamamyny bünyesinde ta?yyan tek malzeme yine do?al bimstir. Yzolasyonu devamlykylan ve ortamyn ba?yl nemini ayarlayan, nefes alabilen do?al mekanlarolu?turan önemli bir özelli?i “Buhar Düfüzyon” olayyny gerçekle?tirebilmesidir.Hacim içerisinde mevcut nem miktarynyn yükselmesi durumunda, mevcut nemin birkysmyny bünyesine alarak hacim içerisindeki havanyn ba?yl nem miktaryna ula?masynysa?lar. Ancak, gözeneklerin sayylamayacak derecede çok olu?u, bu gözeneklerinbirbirinden camsy bir zarla yalytylmy? olması, yani kylcal ba?lantylariçermemesi, petrografik yapısınyn volkanik cam liflerinden olu?masy sebebiyle,bünyesinde suyu tutmaz. Hacim içerisinde nem miktarynyn ba?yl nem miktarynynaltyna dü?mesi durumunda, her bir gözenekteki su buhary, hacim içerisinde geriverilir. Yani bims ortamdaki nemi dengeler, bu nemi kesinlikle bünyesindetutmaz. Ortamda nem azalynca geri verir. Bu da buhar difüzyon kabiliyetinin iyioldu?unu gösterir. Ponzadan mamül bimsbloklaryn bu anlamda buhar difüzyondirenç faktörü yakla?yk U=2.0 dyr.

7.Isy Depo Etme Yeteneği

Yapı bileşenlerinin ısı depo etme yeteneği,kış aylarynda ısıtmanyn durmasy halinde çabuk so?umaya, yaz aylarynda ise güne?etkisi altyndaki yapy bile?enlerinin çevreledi?i mekanlarda sycaklaryn a?yryyüklenmesini önlemesi açısından gereklidir. Yapy bile?eninin ısı depo etmeyetene?i, o bile?enin özgül ısısyna, kuru birim hacim a?yrly?yna, kalynly?ynave etkisi altyndaki kaldy?y sycaklyk farkyna ba?lydyr.

8.Ses İzolasyonu

Bimsbloklar ses izolasyon özelli?ine sahipolan bir malzemedir. Bimsblok ile örülen duvarlar ile yüksek frekansa maruzmekanlarda bile sessiz bir ortam olu?maktadyr. Bimsblok homojen da?ylmy? e?sizbo?luklu yapısı, hafifli?i, kristal suyu içermemesi gibi özellikleri ile kalycyses izolasyonuna sahip yapy malzemesidir.
9.Sese Kar?y Akustik Özelli?i
Bimsbloklar içerisinde çok sayyda gözenek bulunmasy, sesin sönümlenmesine veistenen akustik özellikler verir. Bu duruma pek çok Avrupa ülkelerindeki konsersalonlarynda, konferans salonlarynda veya mabetlerinde görmek mümkündür. Ayrycaülkemizde de Ayasofya’nyn kubbesinde ponzanyn kullanyldy?y bilinmektedir.Bimsbloklar, tamamen ponza agrealy bir yapy elemany olarak, di?er yapyelemanlaryna göre üstün akustik özelli?i göstermektedir.

10.Yangyna Kar?y Dayanym

Yapy malzemelerinin bazylarynyn bünyesindebulunan kristal su nedeniyle yangyna kar?y dayanyksyz olmaktadyrlar. Yanmaesnasynda meydana gelen yüksek ısıdan dolayy, yapysal bozulmalar, hacimselde?i?iklikler ve parçalanmalar meydana gelmektedir. Bimsblok ponza madenindenimal edildi?i için yüksek sycaklyklara kar?y mükemmel dayanym göstermektedir.Özellikle 760 C’ye kadar hacimsel de?i?ikliklere u?ramady?y gibi bu sycaklyktansonra ise liflerde büzü?me görülmesine ra?men deforme olmamaktadyr. Bu nedenleyangyna kar?y da en dayanykly yapy malzemesidir.

11.Yapy Biyolojisi Açısından Bimsblok

Günümüzde geli?mi? ülkelerde yapybiyolojisi bir bilim daly haline gelmi?tir. Ynsan sa?ly?y faktörünü ön plandatutan bilim adamlary ve yapy tasarymcylary, konutlaryn tasarlanmasy a?amasyndakullanylacak yapy bile?enlerinde ?u hususlara dikkati çekmektedirler.

a) Do?al olmayan yapy malzemelerindekullanylan kimyevi maddeler, insan sa?ly?yny olumsuz etkilemekte ve bazyhastalyklara yol açmaktadyr.

b) Yer alty magnetizmasynyn yayymlady?yelektromanyetik dalgalaryn insan sa?ly?yna olumsuz etkilere yol açty?y bilimselbir gerçektir. Bimsblok elektromanyetik dalgalara kar?y tam bir yalytymsa?layarak, insanlara stresten uzak do?al mekanlar olu?turur.

c) Güne? ve di?er kaynaklardan gelenultraviyole ve radyasyonik zararly y?ynymlar bilindi?i gibi atmosferiniyonesfer tabakasynda tutulur. Bu tabakanyn geli?en teknoloji ile beraber florgazynyn yaygyn kullanymy neticesinde tahribata u?rayarak inceldi?i ve süzmegörevini tam olarak yapamady?y bilinmektedir. Bu zararly y?ynymlar ba?ta ciltolmak üzere pek çok kan ser vakasyna yol açmaktadyr. Bu zararly ısınymlarynetkisini en aza indirmenin bir yolu da ya?ady?ymyz mekanlaryn in?aasynda ponza kullanmaktyr.Gerek hafif beton uygulamalarynda, gerek yapy elemanlary be gerekse syva yapymyile ilgili çaly?malar Avrupa’da yapylmakta olup, olumlu geli?melerkaydedilmi?tir. Radyasyonu geçirmeyen iki madde; kur?un ve barit olarakbilinmektedir. Ancak, bir üçüncü madde olma yolunda olan maden ise ponzadyr.